Als kind kreeg ik te horen dat het normaal is dat alles duurder wordt. Dat heet inflatie, en het zou nodig zijn om de economie draaiende te houden. Het duurde echter nog enkele decennia voor ik echt begon te begrijpen wat inflatie eigenlijk is. Vandaar dit korte verhaal over inflatie.
Het foodtruckfestival
“Er was eens een foodtruckfestival. Stel je even voor dat ik de organisator ben. Jij en anderen komen er eten verkopen: denk aan hamburgers, frieten, pasta, drank enzovoort. Maar voor je foodtruck opengaat, reken ik je standgeld aan: een soort huur die je betaalt om op het festival te mogen staan. Daarbovenop reken ik ook nog een afvalbijdrage, een energiekost en een soort verzekeringspremie.
De gratis tokens
Op het festival betalen we alles met tokens. Bezoekers komen aan bij de ingang en kopen tokens om binnen eten en drank te betalen. Eén token kost één euro. Elke foodtruckuitbater berekent de kostprijs van zijn producten en bepaalt hoeveel tokens hij vraagt.
Het festival is intussen in volle gang en een succes. 's Avonds krijg ik telefoon van enkele vrienden die over het festival gehoord hebben en vragen of ze nog mogen langskomen. Ik zeg dat ze meer dan welkom zijn en dat ik voor de tokens zorg. Omdat ik de tokens zelf gedrukt heb, druk ik er makkelijk een paar bij. Zo hoeven mijn vrienden ze niet aan de ingang te kopen. Ik ben gul en zeg dat het op mijn rekening is.
De hele avond kopen mijn vrienden en ik eten en drank zonder er echt voor te betalen. Niemand merkt het. Onze tokens zijn evenveel waard als de tokens die met euro's betaald werden.
De gevolgen
Het festival loopt op zijn einde en iedereen die tokens verdiend heeft, wil ze bij mij inruilen. Ik zeg dat ik het juiste bedrag naar hun rekening zal overschrijven, maar nu bots ik op het probleem dat er meer tokens in omloop zijn dan er euro's tegenover staan. Verdeel ik de euro's over de tokens, dan is elke token geen euro meer waard, maar eerder vijfennegentig cent. Op dat moment wordt duidelijk dat ik met mijn gratis tokens 5% inflatie veroorzaakt heb. Ik verzin een mooi verhaal over waarom dat nodig was, en hoop dat iedereen aanvaardt minder euro's te krijgen dan beloofd, en dat ik er volgend jaar opnieuw mee wegkom.
Het jaar daarop hebben alle foodtrucks hun prijzen aangepast. En zo belanden we in een spiraal van almaar duurdere diensten en producten.”
Twee soorten inflatie
Tot daar mijn verhaaltje over inflatie. De vergelijking is niet perfect, maar wanneer mensen gratis geld krijgen zonder er arbeid tegenover te zetten, ontstaat er wel degelijk inflatie: in feite een extra belasting op iedereen die de munt gebruikt. Ieders geld wordt stilletjes en vakkundig verwaterd.
Ieders geld wordt stilletjes en vakkundig verwaterd.
Er bestaat ook zoiets als prijsinflatie. Stel dat er op het festival een overheerlijke wagyuburger geserveerd wordt die razendsnel uitverkocht raakt. De foodtruckuitbater merkt dat en kan de prijs van de burger optrekken, omdat de vraag groter is dan het aanbod. De prijs kan almaar hoger klimmen. Dat geeft de markt het signaal dat de burger erg gegeerd is. Uiteindelijk merken andere foodtrucks dat en proberen ze dezelfde burger aan te bieden, of wordt er werk gemaakt van meer aanbod. Die vorm van prijsinflatie is eerlijker dan de vorige. Je moet de wagyuburger niet kopen. De prijs stijgt door de wet van vraag en aanbod, niet omdat de munt verwaterd wordt.
Moraal van het verhaal: wie toegang heeft tot een geldpers, gebruikt ze vroeg of laat. Als er nu eens een vorm van geld bestond die je niet uit het niets kunt maken.